Recensie Literair leven, mei 2010

Hoewel Landen van Emma Donoghue ergens iets weg heeft van een liefdesromannetje, zijn er toch zeker elementen die het boek daar ver bovenuit tillen. De 25-jarige Jude Turner, woonachtig in het plaatsje Ierland in Ontario, krijgt een verontrustend telefoontje van haar tante Louise in Engeland. Er is iets met Rachel, Judes moeder, die bij Louise logeert. Na enige aarzeling stapt Jude in het vliegtuig. Daar maakt ze kennis met een Ierse stewardess, de 39-jarige Síle O’Shaunessy, een ontmoeting die op beiden veel indruk maakt.

Jude neemt Rachel, die in de war lijkt te zijn, mee naar huis. Binnen een paar weken blijkt dat Rachel een hersentumor heeft en ze overlijdt daaraan. Jude heeft er veel verdriet van.

Jude en Síle beginnen elkaar intensief te mailen en te schrijven. Als Jude schriftelijk aan Síle haar liefde verklaart, geeft Síle aan zichzelf en aan Jude toe dat het wederzijds is. Ze breekt met Kathleen, met wie ze al vijf jaar een relatie heeft. Daarna bellen Jude en Síle elkaar ook vaak en zo nu en dan bezoeken ze elkaar. Na verloop van tijd krijg beiden moeite met de vijfduizend kilometer die hen scheidt.

Tot zover het liefdesverhaal. Maar let op de onderstromen. Het thema ‘ontheemdheid’ illustreert Donoghue mooi met allerlei mythen en sprookjes, bijvoorbeeld met het verhaal van Niamh, die op haar witte paard Oisín naar haar Land van de Eeuwige Jeugd lokt. Drie weken leiden ze een verrukkelijk leven, maar dan krijgt Oisín heimwee. Niamh laat hem gaan, maar drukt hem op het hart de grond niet met zijn voeten aan te raken. Dat gebeurt natuurlijk toch. Oisín verschrompelt tot een driehonderd jaar oud mannetje. Hij zal Niamh nooit meer terug zien.

Landen kent veel humoristische, intelligent dialogen en Donoghue maakt spaarzaam gebruik van goedgekozen metaforen. Als Síle en Jude voor het eerst het bed delen, beschrijft Donoghue dat als ‘een grabbelton, een feestmaal met tien gangen, een fruitautomaat waaruit – ching! ching! – munten uit allerlei openingen rolden’.

Mooi is ook dat Síle een kind van haar tijd is, die als stewardess de wereld rondvliegt. Jude daarentegen is een zogenaamde ‘Luddiet’. Luddieten waren mensen die tegen de vooruitgang streefden. Zij wil zo weinig mogelijk van alle moderne verworvenheden gebruikmaken. Haar beroep – ze is conservator in een historisch museum – past wonderwel bij haar.

Donoghue brengt bijzondere personages tot leven van wie je gaat houden en dat ze elkaar op het einde krijgen…. ach, daar moeten we maar in berusten.

Door: Marlene Lunter

Recensie NBD|Biblion, maart 2010

Sile O'Shaughnessy is een vlotte, Ierse stewardess uit Dublin. Tijdens een vlucht valt ze als een blok voor Jude Turner, conservatrice van een klein museum in een Canadees dorpje. De langeafstandrelatie tussen beide vrouwen betekent veel bellen, veel mailen, af en toe een bezoek, maar ook spanningen en onrust. Is de afstand een probleem of juist iets dat hen in elkaar aantrekt? Wie steekt de oceaan over? En kun je naar een ander land verhuizen en je werk opgeven voor de liefde, wetend dat je dan je familie en vrienden achterlaat? Dergelijke vragen staan centraal in dit boek. Het vlot geschreven verhaal, dat grotendeels autobiografisch is, heeft een boeiende verhaallijn, is humoristisch en romantisch, maar kent ook filosofische gedachten en mooie beeldspraken. Het feit dat beide personages lesbisch zijn wordt niet als bijzonder beschreven en dat komt het verhaal ten goede. De schrijfster (1969) kreeg in 2008 een literaire prijs voor de oorspronkelijk uitgave van dit boek. De titel 'Landen' is goed gekozen en voor meer uitleg vatbaar.

Recensie Amarant, 39e jaargang no. 1, februari 2010

Emma Donoghue is een van mijn favoriete auteurs. Eerder las ik ‘Geroerd, Verlies en Lichtekooi’. Boeken die me raakten. Ook haar nieuwste boek ‘Landen’ hield me in de ban. Als de mannelijk uitziende Jude van Canada naar Engeland vliegt om haar zieke moeder op te halen ontmoet ze in het vliegtuig de elegante stewardess Síle. Wellicht zou het zakelijke contact verder tot niets geleid hebben maar de passagier naast Jude overlijdt en daarvoor moeten de nodige formulieren ingevuld worden. Sile biedt de gespannen Jude iets te drinken aan. Al snel blijkt dat het de eerste vliegreis van Jude is en dat ze niet van vliegen houdt. Naast hun uiterlijk al het tweede verschil tussen de dames. Er blijken er nog veel meer te zijn. Jude woont in een klein plaatsje met 600 inwoners, ze houdt van de rust en de stilte. Sile is verslaafd aan haar woonplaats Dublin waar het leven nooit stilstaat. Jude heeft nog nooit een mail verstuurd, gebruikt alleen op haar werk een computer. Sile heeft het nieuwste van het nieuwste, een gizmo. Toch is er iets dat haar raakt in Jude, Sile geeft haar emailadres aan Jude mee.
Uiteraard komt er een moment dat het eerste mailtje verstuurd wordt. Er volgen er meer. Sile beëindigt haar relatie met haar vriendin Kathleen, Jude en Sile ontmoeten elkaar. Ze ontmoeten elkaar een tweede keer, een derde keer. Ze worden sterk tot elkaar aangetrokken hoewel ze beiden weten dat ze uit een andere wereld komen en die wereld ook eigenlijk niet willen verlaten.
Naast de al genoemde verschillen komen er tijdens de wederzijdse bezoeken nog veel meer aan het licht. Toch blijven ze dol verliefd op elkaar. Uiteindelijk neemt Jude een beslissing omdat ze vindt dat het zo niet langer kan. Vijfduizend kilometer van elkaar vandaan wonen, elkaar maar om de paar maanden zien, leven op mails en telefoontjes, ze kan er niet meer tegen. Het einde van een hartstochtelijke liefde? Of zet Sile alles op alles om haar geliefde niet te verliezen? Wat heeft ieder van hen over voor die ene grote liefde? Tot het laatst toe spannend. Ik heb genoten van dit boek dat ik in een weekend uitlas.

Door: Adriënne Nijssen

Recensie Leeuwarder Courant, 20 november 2009

Door het overlijden van de passagier naast haar komt Jude Turner uit het Canades Ireland in contact met stewardess Síle O'Shaugnessy uit de Ierse hoofdstad Dublin. Er slaat een vonk over tussen de twee, maar beide inwoonsters van Ierland zijn niet minder dan een oceaan van elkaar verwijderd. Bovendien zijn de twee - de uiterlijk verzorgde half-Indiase Síle en de tomboy Jude - behoorlijk verschillend: de een leeft een hip stadsleven, de ander woont als conservator in een gat op het platteland. Als de relatie steeds serieuzer wordt, gaat vanzelf de vraag spelen wie de zee zal oversteken. Wie van de twee vrouwen wil haar vertrouwde leven en de bijbehorende levensstijl opgeven? Landen is een onderhoudend liefdesverhaal dat door de pittige karakters van de hoofdpersonen niet vervalt in mierzoete clichés.

Door: Linda Zeggelaar

Recensie Zij aan Zij, nr. 8/2009 

Een heerlijk, vlot geschreven en vaak grappig boek over de liefde tussen twee tegenpolen: de Canadeze tomboy Jude en de Iers-Indiase stewardess Síle. Na hun eerste ontmoeting in een vliegtuig kunnen ze elkaar niet meer uit het hoofd zetten. Maar kan hun liefde de verschillen in cultuur en gewoontes, en de duizenden kilometers die hen scheiden, overbruggen? Emma Donoghue houdt het tot de laatste pagina spannend, en terwijl de vrouwen elkaars hart veroveren, veroveren ze ook dat van de lezer. Van deze populaire lesbische schrijfster verschenen eerder de romans Geroerd en Verlies.

Door: Anneke van Wolfswinkel

Recensie Op de Boekenplank (Lesbisch Archief Nijmegen), november 2009 

Het ligt niet direct voor de hand dat een stewardess en een passagier verliefd worden op elkaar. Er bestaat welhaast niets vluchtigers dan reizen per vliegtuig. Toch worden stewardess Síle en de vliegangstige Jude vrijwel op het eerste gezicht verliefd op elkaar. De plotselinge dood van een medepassagier brengt hen op ongewone wijze met elkaar in aanraking.
Maar als na een kort en heftig ziekbed haar moeder overlijdt, besluit Jude toenadering te zoeken tot Síle. Bijna alles is een beletsel voor een serieuze relatie tussen de twee. De vrouwelijke Síle heeft al jaren een steady relatie met een andere vrouw. Ze woont in Ierland, is veel onderweg voor haar werk en heeft een rijk sociaal leven in trendy Dublin. Tomboy Jude - met een meer bi dan lesbisch leven en bovendien nog getrouwd met een dorpsgenoot - woont ook in Ierland, maar dat is een dorpje in Canada. Zij heeft een evenzeer rijk sociaal leven, maar dat is absoluut niet hip en trendy. Síle is van gemengd bloed; ze heeft nl. een Indiase moeder, die onverwacht en onder raadselachtige omstandigheden stierf toen zij nog een klein meisje was. Dit gegeven maakt haar alleen maar aantrekkelijker voor de stoere Jude.
De vrouwen vallen als een blok voor elkaar. Het is niet zo dat hun relatie in het hippe Dublin makkelijker getolereerd wordt dan op het Canadese platteland. Dat is hun probleem niet. Hun probleem is de geografische afstand en tijdgebrek elkaar te zien.

Deze nieuwe roman van Emma Donoghue gaat over de relatie tussen deze twee vrouwen, die in zulke verschillende werelden leven en vooral zo ver van elkaar. Houdt de liefde stand of kunnen mensen niet van liefde alleen leven? Wie is bereid water bij welke wijn te doen? Wie geeft het meeste van haar eigen vertrouwde leventje op? Of berust een relatie die van één van de twee zoveel opoffering vraagt sowieso op drijfzand? Voor een deel vertelt Donoghue het verhaal van haar eigen liefde.

Veel vrouwen kennen waarschijnlijk wel een paar boeken van Donoghue, zoals Verlies en Geroerd, die alweer een flink aantal jaren geleden verschenen zijn.
Voor wie houdt van wat meer literaire lesbische romans, in de trant van Sarah Waters, Jeanette Winterson en Ali Smith, is dit nieuwe boek van Donoghue een absolute aanrader.

Door: Lukke Boots

Recensie IHLIA, november 2009

De Ierse Emma Donoghue is een van de betere auteurs van lesbische literatuur. Ze schreef o.a. Geroerd en Verlies (beide titels zijn in de Ihlia collectie opgenomen).

Het leuke van haar boeken is de authentiek lesbische couleur locale. Ook in dit nieuwste boek weet ze de subcultuur levensecht te beschrijven en de tijdgeest binnen die subcultuur haarscherp te analyseren. Al lezende krijg je op mild-humoristische wijze een kijkje achter de lesbische schermen.

Zo wordt bijvoorbeeld een van de laatste ontwikkelingen in lesboland behandeld. Veel jonge vrouwen wensen zich, anders dan vroeger, niet langer lesbisch te noemen, maar kiezen eerder voor een term als unlabeled, undecided of open minded. In het Nederlands heet dat dan: ‘Ik heb geen zin mezelf een etiket op te plakken’ of ‘ik hou niet van die hokjesgeest’. Bij hen die ervoor gestudeerd hebben valt al snel het woord dichotoon.

Ook is ze niet bang om goedbewaarde bedgeheimen te verklappen. Ze schrijft vrijelijk over de beddedood, een verschijnsel dat vaak voor schijnt te komen bij lesbische relaties, waarbij de hartstocht langzaamaan plaatsmaakt voor diepe vriendschap. Ze doet ook nergens aan borstklopperij of de door Komrij zo fijntjes omschreven zelffelicitatie en dat hoeft ze ook niet te doen, want de personages en hun leefwereld zijn van zichzelf interessant en veelzijdig genoeg en niet alleen voor de doelgroep.

Tegenwoordig woont Donoghue in Canada. Hoe dat komt lezen we in Landen dat gaat over een langeafstandsrelatie.

Het is liefde op het eerste gezicht tussen de elegante, modieuze en stadse Iers-Hindoestaanse stewardess Síle van bijna veertig en de veel jongere, jongensachtige en dorpse Jude uit Canada, een water-en-zeep type. Grappig detail is dat ook Jude in Ierland woont, zo heet haar dorpje dat in een ver verleden gesticht is door Ierse immigranten. Terwijl Síle door de lucht vliegt van de ene plaats naar de andere, pluist Jude voor haar historisch museumpje stoffige papieren uit om het verleden van immigranten te kunnen ontsluiten. Zoals vaker bij homo-lesbische relaties blijken persoonlijke verschillen in de praktijk eerder een plus dan een min. De fysieke afstand tussen de twee is echter wel een pijnpunt.

Ik moet zeggen dat het liefdesverhaal zelf bij mij weinig snaren beroerde. Het is een modern sprookje met heel veel e-mailtjes en telefoontjes waarvan ik toch een beetje het idee kreeg dat er sprake was van een verrukkelijke folie à deux met weinig echte basis en ontwikkeling. Mijn opa vroeg vroeger altijd aan me als ik zat te lezen: ‘Hebben ze mekaar al?’ Dan antwoordde ik wat verstoord: ‘Nee, ik ben pas op de helft.’ Síle en Jude hebben elkaar echter al heel snel en dat verlaagt de spanning. De hamvraag is welke van de twee vrouwen haar vertrouwde leventje en vrienden plus familie op gaat geven en welke van de twee op haar stek mag blijven.
 
Wat mij weer wel enorm aansprak was de kwaliteit van schrijven, Donoghue is een begenadigd auteur. Binnen enkele bladzijden word je het verhaal binnengezogen met een gevoel dat het niet meer stuk kan.
 
Allereerst weet ze de personages, maar ook de nevenpersonages en dat zijn er vrij veel, tot leven te wekken. Ze zijn herkenbaar zonder ook maar ergens karikaturaal te worden. Datzelfde geldt ook voor de beschrijving van de biotopen van de twee vrouwen, zoals bijvoorbeeld het uitgaansleven van Síle in het drukke Dublin en van Jude in die ene uitspanning die het kleine Ierland Ontario rijk is.

Het meest gesmuld echter heb ik van de puntige homolesbische dialogen. Een paar voorbeeldjes:

Síle zit met haar goede vriend Marcus in de auto. Marcus heeft besloten Dublin te verlaten en in een boerderijtje op het platteland te gaan wonen.
‘Dit is Kieràn die zijn Eerste Communie doet, in een smoking,’ zei Síle en liet hem de foto zien. ‘Is het niet de schattigste broek die je ooit gezien hebt?’
‘En ik heb in mijn leven al heel wat schattige broeken gezien.’
‘Nu je het zegt: gaan je sociale contacten er niet op achteruit als je in de wildernis gaat wonen?’
‘Het zit zo,’ zei Marcus terwijl hij zijn hand over zijn geschoren hoofd haalde. ‘Met alle mannen in Dublin die me zouden kúnnen interesseren ben ik al naar bed geweest.’
‘Wat? Allemaal? Jij slet!’
‘Het is niet zo’n grote stad!’

Of tijdens een gezellig onderonsje met vrienden:
‘Hmm,’ zei Síle. ‘Ik vind dat het lijkt op van die onzichtbare gezondheidsklachten – zoals het prikkelbare-darmsyndroom, of hoofdluis. Zodra ik zeg dat ik een langeafstandsrelatie heb, roepen mensen: 'Oh, heb ik ook!’

Of deze:
‘Die potten ook met hun gekwelde romantiek!’ Jael leegde in één teug haar glas sake. ‘Als je er dan toch mee door moet gaan, hou het dan luchtig. Waarom geen telefoonseks? Dat heb ik een paar keer gedaan met die politieagente uit Australië.’
‘Waarom maar een paar keer?’ vroeg Marcus.
‘Gaf het je geen eenzaam gevoel?’ vroeg Síle. ‘Ik denk dat het nogal triest is – dat je de onoverbrugbare kloof zo voelt tussen woord en vlees.’
‘Nee, het was gewoon te duur,’ zei Jael. ‘Ze deed er zo lang over om klaar te komen dat het bijna dertig pond per keer kostte.’

Landen is een aanrader en Donoghue een auteur om in de gaten houden.

Door: Connie van Gils

Recensie Lesbischlezen.nl, september 2009

Na uitstapjes naar andere genres (sprookjes, een historische roman) is Donoghue gelukkig weer terug bij waar ze met Geroerd (Stir-fry) begon. Want net als haar debuut is Landen (Landing) een intelligent en met veel humor geschreven liefdesverhaal. Het heeft een hoog feel-good gehalte, waarmee ik zeker niet wil zeggen dat het een oppervlakkige niemendal is. Ik bedoel dat het prettig is een lesbisch liefdesverhaal te lezen waarin het feit dat het om twee vrouwen gaat nu eens niet een probleem is. Sterker nog, het doet er eigenlijk niet toe. Het draait om iets waar het in zoveel relaties om gaat: hoeveel heb je ervoor over om bij de liefde van je leven te kunnen zijn? Wat wil je ervoor opgeven? Durf je alles en iedereen achter te laten en Haar achterna te gaan? Landen gaat over twee vrouwen die het er gewoon op wagen.

Door: Christine de Jong
NB: Christine heeft de originele Engelstalige versie gelezen